Wat is forensische zorg?

Forensische zorg richt zich op geïnterneerden m.a.w. mensen die een strafbaar feit hebben gepleegd, maar die zorg nodig hebben omwille van hun psychische problematiek. Deze zorg kan vrijwillig zijn, maar kan ook als voorwaarde worden gesteld of verplicht worden opgelegd.

Een forensisch-psychiatrisch centrum (FPC) richt zich op geïnterneerden met een hoog risico-statuut die psychiatrische begeleiding nodig hebben.

Enkele gespecialiseerde (afdelingen van) voorzieningen in de geestelijke gezondheidszorg en in de gehandicaptenzorg verlenen zorg aan geïnterneerden met een hoog, een middelhoog of een laag risico-statuut.

Wat wordt door Zorginspectie geïnspecteerd?

Zorginspectie focust op de aspecten die verband houden met de kwaliteit van de geboden zorg.

Zorginspectie is niet bevoegd om (de kwaliteit van) het individueel medisch en therapeutisch handelen te beoordelen. De focus van Zorginspectie ligt op de organisatie van de zorg en de maatregelen die door de voorziening en haar medewerkers worden genomen om kwaliteit van de zorg en de veiligheid van zorggebruikers zo goed mogelijk te garanderen.

Hoe inspecteert Zorginspectie?

Zorginspectie wil de dagelijkse zorgpraktijk nagaan.

Bij haar inspecties hanteert Zorginspectie verschillende methodieken zoals:

• observaties
• inzage in documenten
• bevraging van medewerkers en/of verantwoordelijken
• gesprekken met zorggebruikers en/of familieleden.

Dossierinzage vormt een essentieel deel van de inspectiemethodiek, omdat heel wat onderwerpen enkel op deze manier geobjectiveerd kunnen worden. Vanuit het respect voor de bescherming van de privacy van de zorggebruiker wil Zorginspectie zich uitdrukkelijk engageren tot het zorgvuldig omgaan met het controleren van gegevens in dossiers van zorggebruikers.

Meer algemene informatie over inspecteren vindt u op de pagina van Zorginspectie.

Soorten inspecties

1. Inspectie met focus op de inhoudelijke werking

Forensisch-psychiatrische centra (FPC) voor geïnterneerden met een hoog risico-statuut

Op basis van een overeenkomst met de federale overheid staat Zorginspectie in voor het toezicht op de kwaliteit van de zorg in FPC Gent en FPC Antwerpen. De aansturing en opvolging van (de inspectievaststellingen in) de FPC’s is in handen van de federale overheid via een Opvolgingscomité. Dit Opvolgingscomité bestaat uit een vertegenwoor­diging van de minister van Justitie, van de minister van Volksgezondheid (FOD VVVL en RIZIV) en van de Regie der Gebouwen.

Sinds de oprichting van de FPC’s voert een multidisciplinair team van Zorginspectie aangekondigde inspecties uit.

FPC Gent startte op in 2014.

Eind 2015 werd een eerste oriënterende audit uitgevoerd, voorafgegaan door een grondige zelfevaluatie door de voorziening. Tijdens die audit lag de nadruk op kwaliteit van zorg en patiëntveiligheid. Ook patiëntenrechten en de rechtspositie in het algemeen kregen speciale aandacht, gezien de kwetsbare positie van de patiëntengroep.
Begin 2017 vond een opvolgaudit plaats, met:

• opvolging van de knelpunten uit de eerste audit
• evaluatie van de uitstroom
• uitvoering van de gestandaardiseerde bevraging die ook in de medium security-afdelingen gebeurde.

In april en mei 2023 werd een opvolgingsinspectie uitgevoerd, waarbij Zorginspectie twee dagen ter plaatse ging in FPC Gent en twee dagen in FPC Antwerpen.

FPC Antwerpen startte op in 2017.

Een eerste oriënterende audit vond plaats begin 2019, voorafgegaan door een grondige zelfevaluatie door de voorziening. Tijdens die audit lag de nadruk op kwaliteit van de zorg en patiëntveiligheid. Ook patiëntenrechten en de rechtspositie in het algemeen kregen speciale aandacht, gezien de kwetsbare positie van de patiëntengroep.
In april en mei 2023 werd een opvolgingsinspectie uitgevoerd, waarbij Zorginspectie twee dagen ter plaatse ging in FPC Gent en twee dagen in FPC Antwerpen.

Zorginspectie wil de inspecties in de FPC's in de toekomst zoveel mogelijk laten aansluiten bij het toezicht in de psychiatrische ziekenhuizen link toevoegen, waar geen audits meer worden uitgevoerd.

'Medium security'-afdelingen voor geïnterneerden met een gemiddeld risico-statuut

In 3 psychiatrische ziekenhuizen:

• UPC Sint-Kamillus, in Bierbeek
• OPZC Rekem
• PC Sint-Jan-Bapist, in Zelzate

bestaan afdelingen voor geïnterneerden met een gemiddeld risico-statuut. Deze afdelingen worden ook ‘medium security’-afdelingen genoemd. In deze 3 'medium security'-afdelingen vond in 2016 een gestandaardiseerde bevraging plaats. Dit verkennend bezoek had als doel meer zicht te krijgen op een aantal specifieke aspecten van deze vorm van forensische zorg. Op basis daarvan wou Zorginspectie:

• input leveren voor de uitwerking van een specifiek referentiekader forensisch-psychiatrische zorg
• in een latere fase meer gefundeerde uitspraken kunnen doen over deze zorg, zowel in deze als in andere voorzieningen
• beleidsaanbevelingen formuleren voor de verdere uitbouw van de forensisch(-psychiatrisch)e zorg.

2. Klachtinspecties

Klachten over forensisch-psychiatrische centra (FPC) geeft Zorginspectie door aan het Opvolgingscomité van de federale overheid dat instaat voor de aansturing en opvolging van de FPC’s. Indien aangewezen kan Zorginspectie een inspectie ter plaatse uitvoeren.

Klachten over voorzieningen in de geestelijke gezondheidszorg kunnen worden gemeld bij de afdeling Eerste Lijn en Gespecialiseerde Zorg.

Klachten over forensische units in de gehandicaptenzorg kunnen worden gemeld bij de klachtendienst van het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap.

Indien aangewezen kan Zorginspectie een inspectie ter plaatse uitvoeren.

Wat leest u in het verslag?

Het inspectieverslag bevat de vaststellingen van het inspectiebezoek. Het verslag heeft volgende doelen: 

• Schriftelijke weergave van vaststellingen: het verslag beschrijft de vaststellingen van de inspecteur. Bijvoorbeeld: voldoet de voorziening aan de geïnspecteerde regelgeving?
• Informeren van de voorziening: het inspectieverslag informeert de voorziening schriftelijk over de vaststellingen van Zorginspectie.
• Rapportage aan inhoudelijk bevoegde entiteiten (zie hieronder bij 'informeren bevoegde entiteit')
• Informeren van betrokken lezers: in overeenstemming met de openbaarheidsregelgeving kunnen burgers inspectieverslagen raadplegen.
• Signaleren van knelpunten: iInspecties leggen tekortkomingen, leemten en/of gebreken in regelgeving bloot. Door deze te signaleren kunnen de entiteiten van het beleidsdomein Welzijn, Volksgezondheid en Gezin verbeteringsacties ondernemen. 

Zorginspectie moedigt voorzieningen aan om open te communiceren over haar vaststellingen. Voor alle vragen over de inspecties kan u contact opnemen met contact.zorginspectie@vlaanderen.be. 

Wat na de inspectie?

Na een inspectiebezoek ontvangt de geïnspecteerde het ontwerpverslag met de vaststellingen van de inspectie.  

• Reactiemogelijkheid:
  De voorziening krijgt 14 kalenderdagen de tijd om schriftelijk te reageren. Het inspectieverslag wordt pas definitief nadat de geïnspecteerde de kans kreeg om te reageren op eventuele onjuistheden die in het verslag zijn opgenomen. Denk hierbij aan feitelijke vergissingen, onduidelijk omschreven vaststellingen of foutieve contactgegevens.
• Beslissing door de inspecteur:
  De inspecteur beoordeelt de reactie en beslist of het ontwerpverslag al dan niet wordt aangepast op basis van deze input. Als er geen reactie wordt ingediend of als de reactie niet tot wijzigingen leidt, wordt het ontwerpverslag automatisch het definitieve verslag.
• Informeren bevoegde entiteit:
  Na elke inspectie deelt Zorginspectie haar vaststellingen en eventuele reacties met de bevoegde entiteit.
  • Voor de forensisch-psychiatrische centra (FPC) is dat het Opvolgingscomité dat werd opgericht op het niveau van de federale overheid. Dit Opvolgingscomité bestaat uit een vertegenwoor­diging van de minister van Justitie, van de minister van Volksgezondheid (FOD VVVL en RIZIV) en van de Regie der Gebouwen.
  • Voor de voorzieningen in de geestelijke gezondheidszorg gaat het om de afdeling Eerste Lijn en Gespecialiseerde Zorg.
  • Voor de voorzieningen binnen gehandicaptenzorg is het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap bevoegd.
• De bevoegde entiteit volgt de vaststellingen uit het inspectieverslag op en beslist over de verdere erkenning, vergunning of toekenning van subsidies, op basis van onder andere de vaststellingen van Zorginspectie en het eigen dossier. Het feit dat dat inspectie en besluitvorming gescheiden zijn, wordt functiescheiding genoemd.

Beleidsrapporten

• Ondersteuning van het beleid:
  Zorginspectie zet haar kennis en terreinexpertise in ter ondersteuning van het beleid. Zorginspectie rapporteert niet alleen over individuele voorzieningen maar neemt ook de taak op zich om, op basis van de inspectievaststellingen, een beeld te schetsen van een sector of een bepaalde problematiek.
• Informatie voor de burger:
  Zorginspectie wil de burger informeren over haar vaststellingen naar aanleiding van inspecties in Vlaamse zorgvoorzieningen. Op deze manier levert Zorginspectie een bijdrage aan transparantie over de kwaliteit van zorg in deze voorzieningen.